Wat is spierspanning nu eigenlijk op fysiologisch niveau?

Spierspanning – je merkt het bij stijve schouders, een gespannen rug of vastzittende nek na een drukke dag. Voor veel mensen is massage een manier om hiermee om te gaan, zoals een ontspanningsmassage of een klachtgerichte massage om spieren weer soepel te krijgen. Maar wat gebeurt er precies in het lichaam waardoor spieren gespannen raken? Vanuit fysiologisch perspectief is spierspanning een dynamisch proces waarbij zenuwstelsel, spiervezels en biochemische signalen elkaar constant beïnvloeden.

Hoe spieren werken

Spieren bestaan uit duizenden spiervezels. Deze vezels kunnen samentrekken doordat er elektrische signalen via motorische zenuwen worden doorgestuurd vanuit de hersenen of het ruggenmerg. Dit signaal zorgt ervoor dat calcium vrijkomt in de spiercel, waardoor actine- en myosinefilamenten over elkaar schuiven. Het gevolg: de spier verkort en er ontstaat spanning.

Wanneer het signaal stopt, wordt calcium weer opgenomen en ontspant de spier. Spierspanning is dus niets anders dan een continue balans tussen aanspannen en ontspannen.

Toniciteit: basistonus van de spier

Zelfs in rust heeft een spier spanning. Deze basistonus – de zogenaamde spiertonus – is nodig om houding te behouden en snelle bewegingen mogelijk te maken. De tonus wordt constant bijgestuurd door het zenuwstelsel. Wordt de spier te veel geactiveerd? Dan stijgt de spanning. Is er juist te weinig stimulatie? Dan voelt de spier slap of zwak.

Waarom ontstaat verhoogde spierspanning?

Verhoogde spierspanning treedt op wanneer spieren langdurig actief blijven of onvoldoende kunnen ontspannen. Dit kan verschillende oorzaken hebben:

  • Stress of spanning: stress verhoogt de aansturing vanuit het zenuwstelsel.
  • Langdurige houding: veel zitten of herhaalbewegingen houden spierspanning hoog.
  • Overbelasting of training: vermoeide spieren stapelen afvalstoffen op.
  • Beschermingsmechanisme: bij pijn gaat de spier reflexmatig aanspannen.

In zulke situaties blijft calcium langer aanwezig in de spiervezel en blijft de contractie actief. Dit kan leiden tot lokale verhardingen of triggerpoints. Een gerichte aanpak zoals een triggerpoint massage
kan helpen om deze punten te verminderen en doorbloeding te bevorderen.

De rol van het autonome zenuwstelsel

Een belangrijk onderdeel in dit geheel is het autonome zenuwstelsel. De sympathicus (actiestand) verhoogt spierspanning, terwijl de parasympathicus (herstelstand) ontspanning stimuleert. Ademhaling, slaap en mentale belasting bepalen hoeveel van beide systemen actief is. Ontspanningstechnieken en lichaamswerk, zoals massage in Veenendaal, kunnen het lichaam ondersteunen richting rust en herstel.

Spanning en energie

Het handhaven van spanning kost energie. ATP – de brandstof van de spier – is nodig om filamenten te laten glijden én om ontspanning weer mogelijk te maken. Bij tekort aan energie herstelt de spier minder snel en blijft spanning langer aanwezig. Hierdoor kunnen knopen en triggerpoints ontstaan die gevoelig aanvoelen.